Odchylenie standardowe w Excelu: ODCH.STANDARD.PRÓBKI czy ODCH.STAND.POPUL?

Autor: Emma Zaktualizowano: 2 listopada 2026 Czas czytania: 4 min

Odchylenie standardowe: Którą funkcję wybrać?

Odchylenie standardowe pokazuje, jak bardzo wartości w serii odbiegają średnio od swojej średniej. W Excelu obliczysz je funkcją =ODCH.STANDARD.PRÓBKI(B2:B7), gdy dane są próbką (najczęstszy przypadek), albo =ODCH.STAND.POPUL(B2:B7), gdy obejmują całą badaną populację.

Wynik ma tę samą jednostkę co dane: złote przy sprzedaży, dni przy czasie dostawy. Im jest większy, tym bardziej wartości są rozproszone.

Przykład: dwa sklepy, ta sama średnia, inny rozrzut

Tygodniowa sprzedaż dwóch sklepów w ciągu sześciu tygodni:

ABC
1TydzieńKraków (zł)Gdańsk (zł)
2T11 200900
3T21 2501 500
4T31 1801 100
5T41 2201 400
6T51 1501 000
7T61 2001 300

Oba sklepy mają tę samą średnią: =ŚREDNIA(B2:B7) i =ŚREDNIA(C2:C7) zwracają 1 200 zł. Odchylenie standardowe pokazuje to, czego nie widać w średniej:

  • =ODCH.STANDARD.PRÓBKI(B2:B7) zwraca 34,06 zł dla Krakowa,
  • =ODCH.STANDARD.PRÓBKI(C2:C7) zwraca 236,64 zł dla Gdańska.

Kraków sprzedaje co tydzień mniej więcej tyle samo. Gdańsk ma na przemian dobre i słabe tygodnie, więc tam trudniej zaplanować zapasy i grafik. Widać to na wykresie liniowym z obiema kolumnami: linia Krakowa jest prawie płaska, a linia Gdańska rośnie i spada z tygodnia na tydzień.

ODCH.STANDARD.PRÓBKI czy ODCH.STAND.POPUL?

Obie funkcje liczą tak samo, z jedną różnicą: suma kwadratów odchyleń jest dzielona przez n − 1 w ODCH.STANDARD.PRÓBKI i przez n w ODCH.STAND.POPUL (n = liczba wartości).

  • ODCH.STANDARD.PRÓBKI (próbka): twoje dane to część większego zbioru i chcesz wyciągnąć ogólny wniosek. Sześć tygodni sprzedaży, żeby ocenić stabilność sklepu, 50 ankietowanych klientów z 2 000, 20 sprawdzonych sztuk z partii produkcyjnej: to próbki.
  • ODCH.STAND.POPUL (populacja): dane obejmują wszystkie elementy, które cię interesują, i nie uogólniasz. Oceny wszystkich 28 uczniów klasy, żeby opisać właśnie tę klasę, pensje wszystkich pracowników małej firmy: to cała populacja.

W razie wątpliwości wybierz ODCH.STANDARD.PRÓBKI. Dla naszego przykładu:

SklepODCH.STANDARD.PRÓBKIODCH.STAND.POPUL
Kraków34,06 zł31,09 zł
Gdańsk236,64 zł216,02 zł

ODCH.STANDARD.PRÓBKI zawsze daje nieco większy wynik. Przy 6 wartościach różnica jest wyraźna, przy kilkuset oba wyniki są prawie takie same.

Pozostałe funkcje odchylenia standardowego

Na liście funkcji znajdziesz sześć nazw. Oto co oznaczają:

FunkcjaDaneWarto wiedzieć
ODCH.STANDARD.PRÓBKIPróbkaWybór domyślny.
ODCH.STAND.POPULPopulacjaGdy masz wszystkie wartości.
ODCH.STANDARDOWEPróbkaStarsza nazwa, ten sam wynik co ODCH.STANDARD.PRÓBKI. Zostawiona dla zgodności ze starszymi skoroszytami.
ODCH.STANDARD.POPULPopulacjaStarsza nazwa, ten sam wynik co ODCH.STAND.POPUL.
ODCH.STANDARDOWE.APróbkaUwzględnia też tekst (jako 0) i wartości logiczne (PRAWDA = 1, FAŁSZ = 0) w zakresie.
ODCH.STANDARD.POPUL.APopulacjaTa sama zasada co ODCH.STANDARDOWE.A, dla populacji.

ODCH.STANDARD.PRÓBKI i ODCH.STAND.POPUL pomijają puste komórki, tekst i wartości logiczne w zakresie. Wersje z „.A” przydają się rzadko: tylko wtedy, gdy komórka typu „nb” lub FAŁSZ ma liczyć się jako zero.

Jak czytać wynik

Samo odchylenie standardowe mówi niewiele: 236 zł to dużo przy sprzedaży 1 200 zł i prawie nic przy 100 000 zł. Żeby porównywać, podziel je przez średnią. To współczynnik zmienności:

=ODCH.STANDARD.PRÓBKI(B2:B7)/ŚREDNIA(B2:B7)

W formacie procentowym formuła daje 2,8% dla Krakowa i 19,7% dla Gdańska. Ten sam wskaźnik pozwala porównać serie o różnych jednostkach lub skali.

Odchylenie standardowe równe 0 oznacza, że wszystkie wartości są identyczne. Nigdy nie jest ujemne.

Odchylenie standardowe z warunkiem

Jeśli dane są w formie listy (Miasto w kolumnie A, Kwota w kolumnie B, wiersze od 2 do 13), nie znajdziesz funkcji typu „ODCH.STANDARD.JEŻELI”. Zagnieźdź JEŻELI w ODCH.STANDARD.PRÓBKI:

=ODCH.STANDARD.PRÓBKI(JEŻELI(A2:A13="Kraków";B2:B13))

JEŻELI zwraca kwotę dla wierszy „Kraków” i FAŁSZ dla pozostałych, a funkcja to pomija. W Excelu 365 i 2021 wystarczy Enter. W starszych wersjach zatwierdź formułę klawiszami Ctrl + Shift + Enter (formuła tablicowa), inaczej wynik będzie błędny.

W Excelu 365 lub 2021 czytelniejsza jest funkcja FILTRUJ:

=ODCH.STANDARD.PRÓBKI(FILTRUJ(B2:B13;A2:A13="Kraków"))

Błędy i nieoczekiwane wyniki

#DZIEL/0!

ODCH.STANDARD.PRÓBKI potrzebuje co najmniej dwóch liczb, bo dzieli przez n − 1. Zakres z jedną liczbą albo z samym tekstem zwraca #DZIEL/0!. Sprawdź, ile liczb Excel naprawdę widzi: =ILE.LICZB(B2:B7).

Wynik za mały lub za duży

  • Liczby zapisane jako tekst: zaimportowane kwoty (wyrównane do lewej, z zielonym trójkątem) są pomijane bez ostrzeżenia. Jeśli =ILE.LICZB(B2:B7) zwraca mniej niż liczba wierszy, przekonwertuj je (przycisk ostrzeżenia, potem „Konwertuj na liczbę”).
  • Zero zamiast pustej komórki: tydzień bez danych wpisany jako 0 liczy się jak tydzień ze sprzedażą 0 zł i mocno zawyża odchylenie. Zostaw komórkę pustą, jeśli wartości nie znasz.
  • Wiersz sumy w zakresie: jeśli zakres obejmuje wiersz Suma, ta odległa wartość zaburza całe obliczenie.

Gdy wartości mają różną wagę, przeczytaj nasz poradnik o średniej ważonej w Excelu. Dokumentacja Microsoft szczegółowo opisuje funkcję ODCH.STANDARD.PRÓBKI.

Emma · Autorka, Excel Zone

Emma pisze poradniki o formułach i porządkowaniu danych: LICZ.JEŻELI, SUMA.JEŻELI, DATA.RÓŻNICA, duplikaty, listy rozwijane. Każdą metodę pokazuje na małej tabeli, którą możesz przepisać.